३० मे १९८७ दिसा गोंय राज्यपद मेळयलें आनी भारताचें पंचवीसवें राज्य जालें. म्हत्वाच्या प्रशासकीय पुनर्गठनांत गोंय सरकारान अधिकृत अधिसुचोवणी क्रमांक 16/29/1/2023-Rev-I/3259, दिनांक 31 डिसेंबर 2025 वरवीं कुशवती जिल्ह्याची थापणूक केली.प्रशासनिक कार्यक्षमताय वाडोवपाक आनी प्रादेशिक उदरगतीक सोयी खातीर आदल्या दक्षिण गोंय जिल्ह्याच्या दक्षिण आनी उदेंत भागांतल्यान हो नवो जिल्लो कोरांतिल्लो.
कुशावती जिल्ह्यांत धारबांदौरा, संगुएम, क्वेपेम, आनी कानाकोना अशे चार प्रशासकीय तालुक्या आसात.
स्थान
कुशावती जिल्हो गोव्याच्या दक्षिण आनी पूर्व भागांत आसा. हाची सीमा ही प्रमाणें आसा:
- उत्तर गोवा जिल्हो – उत्तरेक
- दक्षिण गोवा जिल्हो – पश्चिमेक
- उत्तर कन्नड जिल्हो – पूर्व आनी दक्षिणेक
- अरबी समुद्र – काणकोणाच्या दक्षिण किनारपट्टी वयर
ह्या जिल्ह्याचें एकूण भौगोलिक क्षेत्रफळ सुमार 1,962.00 चौरस किलोमीटर (196,199.98 हेक्टर) आसा.
भूगोल
गोव्याच्या कोकण प्रदेशांत आशिल्लो कुशावती जिल्हो विविध भूप्रदेशांनी भरिल्लो आसा — डोंगराळ भाग, पठार प्रदेश आनी किनारी सपाट प्रदेश. हो प्रदेश तीन मुख्य नैसर्गिक विभागांनी विभागिल्लो आसा.
खालच्यो जमिनी
काणकोण आनी केपे तालुक्यांचे किनारी भाग सुपीक खालच्या जमिनी तयार करतात. हांगाचे नद्यो आनी खाड्यो अरबी समुद्रांत मिसळटात. शेती ह्या भागांत चांगल्या प्रकारेन जावपी, जिणें मध्यम लोकसंख्या पोसता.
पठार प्रदेश
सांगें आनी धारबांदोडा तालुक्यांत पठारी प्रदेश जास्त प्रमाणांत दिसता. हो भाग समुद्रसपाटीपासून सुमार 30–100 मीटर उंच आसा. हांगां लेटराइट दगड भरपूर प्रमाणांत मेळटा आनी तो बांधकामांत वापरतात. जमनीची सुपीकता कमी आसल्यान मोठ्या प्रमाणांत शेती कमी जाता; म्हणून बागायती आनी फलोत्पादन हांगां जास्त प्रचलित आसा.
डोंगराळ प्रदेश
पूर्व सांगें आनी धारबांदोडा भाग सह्याद्री पर्वतरांगांत येता. हो भाग दाट जंगलांनी व्यापिल्लो आसा आनी हांगच्या ओढ्यांचें पाणी खालच्या भागांत वयता. चंद्रनाथ, दूधसागर आनी कोर्मोलघाट हे महत्वाचे डोंगर आसा. ह्या भागांतून जुवारी, तळपोण, साळ आनी गलगीबाग ह्यो नद्यो उगम पावतात, ज्यो सिंचन आनी वाहतुकीखातीर महत्वाच्या आसा.
नैसर्गिक साधनसंपत्ती आनी अर्थव्यवस्था
शेती आनी बागायती जिल्ह्याच्या अर्थव्यवस्थेचे महत्वाचे आधार आसा. भात, काजू, नारळ, आंबो, सुपारी, कोकम आनी फणस ही मुख्य पिकां आसा. जंगलांतून लाकूड आनी दुसरे वनउत्पादन मेळटा. खाणकाम उद्योगूय जिल्ह्याच्या अर्थव्यवस्थेक मोठो हातभार लावता आनी स्थानिक लोकांच्या उपजीविकेक आधार देता.
दळणवळण
कुशावती जिल्हो रस्ता, रेल्वे, हवाई आनी जलमार्ग ह्या सगळ्या वाहतूक साधनांनी चांगल्या प्रकारेन जोडिल्लो आसा.
- रस्ते: राष्ट्रीय महामार्ग केपे आनी काणकोण तालुक्यांतून वयतात आनी जिल्ह्याक उत्तर गोवा, दक्षिण गोवा, कर्नाटक आनी महाराष्ट्रा वांगडा जोडटात.
- रेल्वे आनी हवाई सेवा: कोकण रेल्वे ह्या भागाक महत्वाची रेल्वे जोडणी पुरयता. डाबोळींतलें गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मुख्य हवाई प्रवेशद्वार आसा.
- जलमार्ग: जुवारी आनी तळपोण नद्यो खनिज आनी मालवाहतुकीखातीर वापरतात. काणकोणाच्या किनारी स्थानामुळे ल्हान बंदरां आनी फेरी सेवांद्वारेय जोडणी मेळटा.
हवामान
कुशावती जिल्ह्यांत उष्णकटिबंधीय हवामान दिसून येता, जें विविध ऋतूंनी वेगळेपण दाखयता.
ऋतुचक्र
- पावसाळो: विशेष करून पूर्वेकडल्या डोंगराळ भागांत मुसळधार पावस पडटा.
- हिवाळो: हवामान सुखद आनी आल्हाददायक आसता.
- उन्हाळो: वातावरण गरम आनी दमट आसता.
डोंगराळ आनी जंगलांनी व्यापिल्ल्या भागांत किनारी भागांपेक्षा जास्त पावस पडटा.